Những ngày gần đây, hộp xốp đựng đồ ăn có thể gây ung thư gan đang trở thành “điểm nóng” thu hút được sự quan tâm của dư luận. Tuy nhiên, câu chuyện về tác hại của hộp xốp vẫn còn nhiều điều phải bàn…
Từ chuyện bên Tàu…
Mấy ngày gần đây, báo chí Việt Nam rộ lên thông tin về việc Trung Quốc phát hiện trong hộp xốp đựng cơm có chứa những chất có thể gây ra những bệnh nguy hiểm như ung thư gan. Báo chí nháo nhác đi tìm chuyên gia. Đến mức Cục An toàn vệ sinh thực phẩm cũng phải “ngay lập tức” tiến hành một cuộc xét nghiệm với các mẫu hộp xốp đang được sử dụng trên địa bàn Hà Nội để tìm “độc tố”.
Trên thực tế, ở Trung Quốc câu chuyện bắt đầu được dấy lền từ hồi giữa tháng 3, khi báo chí Trung Quốc cho công bố thông tin có tới 30% số lượng hộp xốp dùng một lần tại các nhà hàng ở Bắc Kinh không đạt tiêu chuẩn, trong đó tồn tại không ít “hiểm họa” đối với sức khỏe. Và tỉ lệ này còn cao đạt đến con số trên 40% ở các tỉnh thành khác ở Trung Quốc.
Người đứng đầu công trình nghiên cứu kéo dài đến 9 năm này, ông Đổng Kim Sư (Dong Jinshi), Phó Chủ tịch Hiệp hội đóng gói thực phẩm quốc tế Trung Quốc (IFPA) cho biết, thông thường những chiếc hộp xốp đựng thức ăn một lần không đạt tiêu chuẩn thường phải có giá rất rẻ (ở Trung Quốc, chúng có giá 0,15NDT, tương đương 370VND).
Vì vậy, khi sản xuất, để hạ giá thành sản phẩm, người ta thường sử dụng những loại nhựa phế thải nguồn gốc không rõ ràng. Bên cạnh đó, người ta còn thêm vào một khối lượng lớn những nguyên liệu độc hại cho sức khỏe như bột đá công nghiệp, bột tan, pa-ra-phin…
Đổng Kim Sư, phó chủ tịch IFPA, người đứng đầu công trình nghiên cứu về tác hại của loại hộp xốp không đạt tiêu chuẩn ở Trung Quốc.
Ngoài ra, trong công trình nghiên cứu của mình, Đổng Kim Sư chỉ nói đến mối nguy hiểm đối với người tiêu dùng từ những sản phẩm “không đạt tiêu chuẩn” chứ không phải là toàn bộ hộp xốp có mặt trên thị trường. Thứ nữa, ngay cả trước khi Đổng Kim Sư và nhóm nghiên cứu của ông công bố thông tin về tỉ lệ hộp xốp không đạt tiêu chuẩn, nhà cầm quyền Trung Quốc cũng đã có lệnh "cấm sử dụng hộp xốp".
Tuy nhiên, Trung Quốc cấm sử dụng là đối với loại “hộp xốp không đạt tiêu chuẩn” chứ không phải cấm sử dụng hộp xốp nói chung, như nhiều tờ báo đưa tin.
Dù vậy, sự thật là ở Trung Quốc, người ta vẫn đang đối mặt với một vấn đề rất lớn khi tỉ lệ hộp xốp không đạt tiêu chuẩn quốc gia rất cao (theo báo chí Trung Quốc là từ 30-50%). Bên cạnh hộp xốp, các loại túi ni lông đựng thức ăn, hộp giấy, cốc giấy,… đều được các chuyên gia Trung Quốc coi là nơi tiềm ẩn những nguy cơ khôn lường đối với sức khỏe người tiêu dùng nếu chúng không được sản xuất theo đúng tiêu chuẩn chất lượng.
Những thông tin này nói trên đã được phóng viên VietNamNet, qua điện thoại, liên hệ phỏng vấn trực tiếp với ông Đổng Kim Sư, Phó Chủ tịch IFPA và xác nhận.
Như vậy, việc đưa tin theo cách “chung chung” và "vơ đũa cả nắm” như vừa qua rõ ràng đã gây ra không ít hoang mang cho người tiêu dùng ngay chính ở nước ta.
... Đến chuyện ở ta
Những điều nói trên là rất đáng để chúng ta quan tâm, vì ở Việt Nam nguồn gốc, chất lượng cho đến việc vận chuyển, bảo quản hộp xốp vẫn chưa được quản lý một cách thực sự chặt chẽ.
Một vài năm trở lại đây, hộp xốp trở thành một vật dụng phổ biến với người dân vì tính tiện dụng. Những suất cơm văn phòng giá rẻ, một gói xôi sáng, hay một bữa cơm sinh viên,… tất tật đều có thể đựng vào những chiếc hộp xốp. Tuy nhiên, những chiếc hộp này được sản xuất như thế nào, ở đâu, và nó có gây hại gì không cho sức khỏe hay không thì dường như không người dùng nào biết và cũng ít khi quan tâm.
Có mặt tại nhà một đại lý hộp xốp nằm khuất trong phố Pháo Đài Láng, Hà Nội, chị chủ cửa hàng dường như “giấu mối” chỉ cho chúng tôi biết rằng cô em gái chị giúp chị nhập hàng từ nhà máy ở Hà Tây chứ ít có người nào có thể mua hàng trực tiếp từ nhà máy. Nhưng nhà máy ở đâu thì chị không biết. Và hộp xốp có thể gây hại hay không thì chị lại càng không quan tâm.
Tò mò hỏi thêm, tôi được chủ cửa hàng cho biết, hộp xốp chị bán có nhiều loại với nhiều công dụng khác nhau và giá thành cũng khác nhau tùy loại. Có loại dùng đựng xôi, loại đựng cơm to, nhỏ,… Giá thành của loại hộp xốp này vào khoảng 40-70 ngàn đồng một “dây”, mỗi dây là 150 chiếc. Tính ra, giá thành mỗi chiếc vào khoảng 270-470 đồng một chiếc tức là tương đương với giá những chiếc hộp xốp không đạt tiêu chuẩn ở Trung Quốc.
Tại một quán cơm khá đông khách thuộc khu vực Mỹ Đình, chúng tôi còn được biết thêm rằng, hộp xốp đựng đồ ăn cũng có nhiều loại với chất lượng và giá thành khác nhau. Tuy nhiên, anh chủ quán cơm cũng cười lắc đầu khi chúng tôi hỏi về nguồn gốc xuất xứ của những chiếc hộp mà anh chất đầy một góc nhà này: “Có người giao hàng đến tận nơi cho chúng em chứ chúng em cũng không biết họ làm ở đâu”.
Và vẫn còn nhiều việc phải làm
Có chuyên gia lý giải rằng nguyên liệu làm hộp xốp là nhựa nhiệt dẻo Polystyren (PS) phân tử thấp. Và khi sử dụng hộp xốp để đựng thức ăn, đặc biệt là thức ăn nóng, phụ gia trong quá trình sản xuất những hộp xốp này có thể giải phóng những chất độc hại. Vì vậy, dẫn lời các chuyên gia, người ta đưa ra lời khuyên không nên dùng hộp xốp để đựng thức ăn nóng.
Tuy nhiên theo ông Vũ Tân Cảnh, Phòng Nghiên cứu Vật liệu Polymer và Compzit, Viện Khoa học Vật liệu, thuộc Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam, thì cho đến hiện nay, ở Việt Nam vẫn chưa có bất cứ đề tài nào nghiên cứu cụ thể về tác hại cụ thể của các dụng cụ đựng thực phẩm được chế tạo từ loại nhựa Polystyren này.
Bên cạnh đó, theo những thông tin mới nhất thì Cục An toàn vệ sinh thực phẩm vừa tiến hành một cuộc xét nghiệm với 10 mẫu hộp cơm tại các cửa hàng cơm trên địa bàn Hà Nội thì chưa phát hiện độc tố. Cũng theo ý kiến của TS. Ngô Kế Thế, Trưởng phòng nghiên cứu Vật liệu Polymer và Compzit, Viện Khoa học Vật liệu, Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam thì nếu như các sản phẩm này được sản xuất đúng tiêu chuẩn chất lượng sẽ không có hại gì.
Tuy nhiên, theo kỹ sư Cảnh, trong quá trình sản xuất, để giảm giá thành sản phẩm, người ta có thể độn thêm các chất phụ gia, các vật liệu phế thải,… tùy theo công nghệ và điều kiện từng nhà sản xuất. Hơn nữa, điều khó khăn nhất là ở Việt Nam vẫn chưa kiểm soát được nguồn gốc xuất xứ của những sản phẩm hộp xốp đang lưu thông trên thị trường.
Vì vậy, vấn đề có phải tất cả những hộp xốp đang được người tiêu dùng sử dụng đều đảm bảo tiêu chuẩn về chất lượng của Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm hay không vẫn là điều khó nói. Nói cách khác, bên cạnh tính cấp thiết cần có những đề tài nghiên cứu để xác định tác hại cụ thể của những dụng cụ đựng thực phẩm như hộp xốp, các cơ quan hữu quan vẫn cần kiểm soát chặt chẽ hơn nữa nguồn gốc xuất xứ cũng như chất lượng của mỗi mặt hàng này.
Lê Văn - VNN
