Ô tô nhập khẩu 100% từ Hàn Quốc nhưng phụ tùng "made in China"; xe Toyota Fortuner bên trong có logo Mitsubishi; bình đựng nước với tem phụ ghi xuất xứ Hàn Quốc dán đè lên thông tin "made in China" dưới đáy bình... Những vụ việc trên đã gây bức xúc cho người tiêu dùng.

Treo đầu dê, bán thịt chó

Tại Văn phòng khiếu nại Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (NTD) TP.HCM, ông Nguyễn Thọ Trường – GĐ Công ty TNHH Mỹ Hưng (135/29 Trần Hưng Đạo, P.Cầu Ông Lãnh, Q.1, TP.HCM) cho biết đã mua của Công ty TNHH Hyundai Vina (131 quốc lộ 1A Long Hiệp, huyện Bến Lức, tỉnh Long An) hai chiếc xe tải hiệu Hyundai Vina loại 2,5 tấn HD 65 với giá 390.000.000đ/chiếc. Trong hợp đồng ghi rõ là "xe nhập khẩu 100% từ Hàn Quốc". Thế nhưng, khi xe bị hỏng đem sửa, ông Trường mới phát hiện hai bình ắc quy trong xe có xuất xứ... Trung Quốc. Ông Trường báo việc này đến Công ty Hyundai Vina, nhưng sau nhiều tháng chờ đợi, công ty chỉ đổi hai bình ắc quy... Đài Loan.

Ngày 12/3/2010, khi xe vận hành phát ra tiếng kêu lạ ở cầu sau xe, ông Trường kiểm tra thì phát hiện bộ nhông chuyển động bị bào mòn vỏ cầu và bể. Khi mở ra thì toàn bộ phần sọ, vỏ cầu đều ghi sản xuất tại Trung Quốc. Trước hàng loạt sự cố như vậy, ông Trường nghi ngờ bèn kiểm tra chiếc xe thứ hai, tình trạng cũng tương tự: toàn bộ máy móc bên trong gồm: két nước, bình ắc quy, bộ cầu... đều do Trung Quốc sản xuất.

Một trường hợp khác, bà Bùi Thị Lý (ngụ P.6, Q.Tân Bình, TP.HCM) khiếu nại về chiếc Toyota Fortuner (bảy chỗ) mua tại một showroom ô tô ở quốc lộ 13, P.26, Q.Bình Thạnh, TP.HCM vào ngày 1/4/2007 với giá 55.000 USD. Đến ngày 15/11/2009 thì logo Toyota trên mâm xe bị rơi ra, bà Lý mới phát hiện bên trong là logo của... Mitsubishi. Quá bất bình vì kiểu làm ăn gian dối trên, bà Lý yêu cầu đơn vị bán hàng thay lại mâm xe đúng như trong bảng giới thiệu xe Toyota Fortuner là mâm hợp kim nhôm 265/70R16.

Tại văn phòng phía Nam Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam (VINATAS), ông Nguyễn Văn Hải (ngụ P.Tân Quy, Q.7, TP.HCM), bức xúc kể: "Tôi mua xe Huyndai Getz 1.4 MT giá 19.000 USD. Theo catalogue và website của công ty giới thiệu thì xe Getz có hệ thống bộ cứng phanh ABS và hệ thống phân phối lưu phanh điện tử, nhưng khi đem xe bảo dưỡng lần đầu thì tôi mới biết không có cả hai hệ thống trên".

Trên đây chỉ là một số trong rất nhiều trường hợp NTD trúng phải "quả lừa" nhưng đành ngậm đắng nuốt cay, vì trong hóa đơn mua hàng không có chi tiết về xuất xứ sản phẩm.

Thiếu tiêu chuẩn kiểm tra

Trả lời khiếu nại của ông Trường, ông D.H.Lee – Giám đốc hỗ trợ xe thương dụng của tập đoàn Huyndai Motor Company Hàn Quốc (HMC), cho rằng: "Cầu sau là một trong những phụ tùng chính quan trọng, có hai model cầu sau được sử dụng cho xe HD 65 và HD 72 một cách ngẫu nhiên. Một trong số đó là nhãn hiệu Dymos của Hàn Quốc và nhãn hiệu khác là FAW của Trung Quốc. FAW có trụ sở tại Trung Quốc nhưng sản phẩm của họ thỏa mãn những tiêu chuẩn chất lượng và kỹ thuật ngặt nghèo của HMC...". Tuy nhiên, trong biên bản nghiệm thu ngày 19/3/2010 của Công ty TNHH Hyundai Vina về xe HD 65 của ông Trường lại ghi nhận "bộ phận truyền động cầu sau và các vòng bi bên trong có chữ made in China, có sự khác biệt rất lớn so với các bộ cầu sau của tiêu chuẩn xe HD 65 khác".

Ngày 15/4, đại diện Công ty TNHH MTV Hyundai Vina trả lời: "Đại diện được ủy quyền bảo hành bảo dưỡng của HMC tại TP.HCM là Hyundai Ngọc An đã tiến hành kiểm tra xe 54Y-8717 của ông Trường. Kết quả: chủ xe tự thay vỏ lớn hơn so với thiết kế ban đầu và bộ nhíp sau. Nếu khách hàng tự ý thay đổi kết cấu xe thì HMC sẽ không chịu trách nhiệm bảo hành. Do đó, Hyundai Vina không thấy lỗi của mình trong sự cố cầu sau xe của ông Trường nên không bồi thường. Còn đối với xe HD 65, biển số 54Z-3115 ông Trường mua ngày 24/8/2009, xe này Công ty CP ô tô Hyundai Đông Nam là đơn vị được ủy quyền bán và bảo trì bảo dưỡng tại Việt Nam cũng có cầu sau xuất xứ Trung Quốc, nhưng Công ty Đông Nam chưa có văn bản trả lời chính thức có thay cầu sau cho xe ông Trường hay không".

Theo bà Nguyễn Hạnh Uyên - Trưởng văn phòng khiếu nại Hội Bảo vệ quyền lợi NTD TP.HCM, thì việc ông Trường tự ý thay đổi một số bộ phận trong xe so với thiết kế ban đầu nên nhà sản xuất không chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, vấn đề cần làm rõ là đơn vị bán hàng lập lờ xuất xứ hàng hóa, không thông tin đầy đủ, chính xác cho khách hàng.

Trường hợp của bà Lý, dù rất nhiều lần liên lạc với đơn vị bán hàng yêu cầu giải quyết nhưng không được đáp ứng. Ông Hải cũng khiếu nại đơn vị bán hàng nhưng không được giải quyết với lý do "công ty đã thông tin chính xác khi khách hàng mua xe". Ông Hải một mực khẳng định: "Đây là hành vi lừa dối khách hàng". Đại diện văn phòng phía Nam Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam (VINATAS) cho biết đã hướng dẫn những NTD khiếu nại về xuất xứ hàng hóa gửi đơn đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền để họ vào cuộc kiểm tra.

Tuy nhiên, theo ông Lý Ngọc Thắng – Đội trưởng đội 3A (Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM), các sản phẩm cấu thành có thể đặt linh kiện sản xuất ở nhiều lãnh thổ trên thế giới nhưng về nguyên tắc, nơi nào lắp ráp thì ghi "made in" nơi đó. Hiện, nhiều đơn vị lập lờ giữa "sản xuất tại Mỹ/Hàn Quốc" và "sản xuất theo tiêu chuẩn công nghệ Mỹ/Hàn Quốc" gây nhầm lẫn cho NTD. Có nhiều sản phẩm ghi "sản xuất theo tiêu chuẩn Nhật Bản" nhưng linh kiện có thể sản xuất tại Trung Quốc, quan trọng là chất lượng sản phẩm phải đạt đúng theo tiêu chuẩn Nhật Bản và nhà sản xuất cần thông tin rõ ràng cho NTD.

Thực tế, rất ít doanh nghiệp thống kê cụ thể bao nhiêu linh kiện đặt lắp ráp ở nước nào và thông tin cho NTD. Do đó, đơn vị chức năng không đủ cơ sở để kiểm tra vì không có tiêu chuẩn rõ ràng. Ngoài ra, cũng phải có thiết bị kiểm tra tiêu chuẩn theo thông số từng hãng sản xuất công bố chứ thiết bị Việt Nam không kiểm tra được. Lực lượng quản lý thị trường chỉ kiểm tra xuất xứ hàng hóa nên cứ dựa theo tờ khai, hồ sơ nhập khẩu và hóa đơn mua hàng. Nếu không có hóa đơn sẽ xử lý là hàng nhập lậu, còn nếu nhãn hàng hóa không ghi rõ xuất xứ hàng hóa thì sẽ xử lý vi phạm ghi nhãn hàng hóa nhưng mức xử phạt này chưa đủ răn đe.

Giám đốc ngành hàng điện lạnh một siêu thị cho biết: "Có rất nhiều sản phẩm máy tính, điện thoại, máy lạnh... có linh kiện sản xuất tại Trung Quốc như máy lạnh Panasonic nhãn ghi lắp ráp ở Malaysia nhưng bo quạt bên trong ghi "made in China". Chúng tôi nhập nguyên chiếc chứ không tháo rời từng bộ phận để kiểm tra xuất xứ, nhà sản xuất cũng không ghi rõ xuất xứ từng bộ phận sản phẩm nên chúng tôi không thể thông tin cho NTD biết. Khi có khiếu nại, chúng tôi sẽ chuyển qua hãng giải quyết".

Tình trạng "treo đầu dê, bán thịt chó” diễn ra phổ biến gây bức xúc cho NTD. Chừng nào nhà sản xuất chưa minh bạch thông tin, cơ quan chức năng chưa vào cuộc thì quyền lợi NTD còn bị thiệt.

Nguyễn Cẩm - PNO